***

Ἱερώτατε Μητροπολῖτα Θεσσαλονίκης, λίαν ἀγαπητέ ἀδελφέ καί συλλειτουργέ τῆς ἡμῶν Μετριότητος κ. Φιλόθεε, Ποιμενάρχα τῆς θεοσώστου ταύτης Ἐπαρχίας, ἐκ προσώπου τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερωνύμου,

Λοιποί ἅγιοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί πάντες οἱ τοῦ ἱεροῦ καταλόγου,

Ἐξοχώτατοι, 

Ἐντιμότατοι Ἄρχοντες τοῦ τόπου,

Ἐντιμολογιώτατοι Ἄρχοντες Ὀφφικιάλιοι,

Ἐλλογιμώτατοι ἐκπαιδευτικοί,

Ἀγαπητά μας παιδιά,

Εὐλογημένε λαέ τοῦ Θεοῦ!

Δόξαν καί αἶνον ἀναπέμπομεν τῷ Πατρί τῶν Φώτων Θεῷ τῶν Πατέρων ἡμῶν, ὁ Ὁποῖος μᾶς ἀξίωσεν ἐφέτος νά ἑορτάσωμεν διά πρώτην φοράν ἐδῶ εἰς τήν Συμβασιλεύουσαν Θεσσαλονίκην τήν μνήμην τῶν τριῶν θεοδοξάστων Ἱεραρχῶν καί τήν μετ᾽ αὐτῆς ἀρρήκτως συνδεδεμένην ἑορτήν τῶν Γραμμάτων.

Στίς μέρες μας, κατά τίς ὁποῖες συντελοῦνται παγκοσμίως ἀνακατατάξεις καί κοσμογονικές ἀλλαγές καί ἐξελίξεις πού ἀφ᾽ ἑνός προβάλλουν τήν ἀξία τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, ἀφ᾽ ἑτέρου δέ φαλκιδεύουν τήν ἱερότητά του, εἶναι, νομίζομεν, εὔκαιρον νά ἴδωμεν τί ἐφρόνουν περί ἀνθρώπου οἱ σήμερον τιμώ-μενοι τρεῖς Ἱεράρχαι. Τό θέμα αὐτό καθίσταται ἰδιαιτέρως ἐπίκαιρο, ἐάν συνειδητοποιήσουμε ὅτι ὁ ἀτομοκεντρικός οὑμανι-σμός ἀστόχησε παταγωδῶς, διότι δέν θέλησε νά δῇ τόν ἄνθρωπο ὡς εἰκόνα Θεοῦ, τά δέ ποικίλα ἀθεϊστικά καί ὑλιστικά συστήματα καί κηρύγματα ἀπέτυχαν ἐπίσης, διότι εἶδαν τόν ἄνθρωπο μόνον ὡς ἔμβιον ὄν, ὡς «ζῶον», καί ὄχι ὡς «ζῶον θεούμενον».

Διά τούς Τρεῖς Ἱεράρχας, ὅμως, ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι δυνατόν νά κατανοηθῇ ἀσχέτως πρός τήν θείαν προέλευσιν καί τόν αἰώνιον προορισμόν του. Μόνον ἐν τῷ Θεῷ εὑρίσκεται τό νόημα, ἀλλά καί ἡ λύτρωσις τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ πλήρης ἀνάπτυξις τῆς προσωπικότητος εὑρίσκεται μόνον εἰς τήν θέωσιν, εἰς τήν παράδοξον αὐτήν «κρᾶσιν» τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεόν, ὅπως θά ἔλεγε Γρηγόριος ὁ Θεολόγος.

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος τονίζει ἐπίσης τήν ἀξία τοῦ ἀνθρώπου, τόν ὁποῖον ἀποκαλεῖ «τό περισπούδαστον τοῦ Θεοῦ ζῶον», διά τό ὁποῖον «οὐρανός ἐτανύσθη καί ἥλιος φαίνει καί σελήνη τρέχει καί ἀήρ ἐξεχύθη καί πηγαί βρύουσι καί θάλαττα ἡπλώθη καί προφῆται ἐπέμφθησαν καί νόμος ἐδόθη· καί τί δή πάντα λέγειν; Δι᾽ ὅν (ἄνθρωπον) ὁ Μονογενής Υἱός τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο». Καί διά νά χρησιμοποιήσουμε καί πάλι τό μελίρρυτον λεξιλόγιον τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχαι μᾶς ἐδίδαξαν «τό ποτ᾽ ἐστίν ἄνθρωπος, καί ὅση τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας ἡ εὐγένεια, καί ὅσης ἐστί δεκτικόν ἀρετῆς τουτί τό ζῶον».

Καί ἔτσι, οἱ μεγάλοι αὐτοί διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς ἀνθρωπότητος, μέ τήν ἀγάπη καί τόν θαυμασμό πού εἶχαν διά τόν ἄνθρωπον, τόν ἐμελέτησαν θεωρητικῶς καί τόν ἐβοήθησαν πρακτικῶς, τόν ᾐσθάνθησαν βαθύτατα μέ ὅλες τίς ἀνάγκες καί τίς δυσκολίες του καί, μέ τήν θαυμαστήν ἁρμονίαν τοῦ πνεύματός των, «τά τῶν ἀνθρώπων ἤθη κατεκόσμησαν».

Εἰς τόν τομέα τῆς ἐμπράκτου ἐκδηλώσεως καί ἐφαρμογῆς τῆς πρός τόν ἄνθρωπον ἀγάπης, ἀπαράμιλλος ἀνεδείχθη ὁ Μέγας Βασίλειος, ὁ ὁποῖος «ἔπεισεν ἄνθρωπος ὤν, ἀνθρώπων μή καταφρονεῖν». Αὐτός, ἀσπαζόμενος ἀκόμη καί τούς λεπρούς τῆς Βασιλειάδος, μᾶς ἐδίδαξε μέ τό παράδειγμά του τήν περί τοῦ ἀνθρώπου ἀγαθήν φιλοσοφίαν.

Πέραν τόπου καί χρόνου, οἱ τρεῖς μέγιστοι φωστῆρες τῆς τρισηλίου θεότητος μποροῦν νά σταθοῦν καί στήν ἐποχή μας ὁδηγοί τοῦ ἀνθρώπου. Διότι αὐτοί, περισσότερον παντός ἄλλου, ἀντιμετώπισαν τόν ἄνθρωπο κατά ἕνα τρόπον ἀκριβῆ καί ὑπεύθυνο καί ὑπεγράμμισαν τήν μοναδική ἀξία του ὡς προσώπου, τό ὁποῖο δέν προέρχεται ἀπό τήν ἀτομικιστική ἀπομόνωσή του ἀπό τούς ἄλλους, ἀλλά ἀπό τήν ἀγάπη καί τήν σχέσι του μέ τούς ἄλλους, ἀπό τήν κοινωνία ζωῆς μέ αὐτούς. Μέ αὐτές τίς ἰδιότητες ὁ ἄνθρωπος, ὁ κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ καί ὁμοίωσιν Αὐτῷ πλασθείς, καλεῖται νά ἀσκήσῃ τήν ἐλευθερία του ὡς ἀγάπη καί τήν ἀγάπη του ὡς ἐλευθερία, δηλαδή καλεῖται νά ὑπάρξῃ μέ τόν τρόπο πού ὑπάρχει ὁ Θεός. Αὐτός ὁ τρόπος ὑπάρξεως τοῦ ἀνθρώπου, ὁ «ὁμοούσιος» τοῦ τρόπου ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ, εἶναι πού συνιστᾷ τό πρόσωπο, κατά τούς Τρεῖς Ἱεράρχες.

Αὐτή ἡ περί τῆς ἀνθρωπολογίας τοῦ προσώπου διδασκαλία εἶναι ἀπόρροια τοῦ ἁρμονικοῦ συνδυασμοῦ, εἰς μίαν ἰδανικήν ἑνότητα, τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς σοφίας μέ τήν χριστιανικήν πίστιν. Οἱ τρεῖς Μεγάλοι Οἰκουμενικοί Διδάσκαλοι δέν ἐδίστασαν νά τονίσoυν τήν ὑπεροχή τῆς δευτέρας, χαρακτηρίσαντες τήν ἑλληνικήν σοφίαν καί τέχνην ὡς προπαιδείαν, ὡς ἕνα σύνολον ἠθικῶν καί αἰσθητικῶν ἀξιῶν, αἱ ὁποῖαι εἰσάγουν εἰς τήν ὑπεραξίαν πού λέγεται Χριστιανισμός. Διό καί τιμοῦμε σήμερα συγχρόνως καί τήν ἑορτή τῶν Γραμμάτων, τῶν Ἑλληνικῶν καί τῶν Χριστιανικῶν ἀδιακρίτως.

Ἡ Μήτηρ Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως, περισσότερον πάσης ἄλλης Ἐκκλησίας, δικαιοῦται νά ἐπιτελῇ τήν ἑορτήν αὐτήν τῶν Γραμμάτων, διότι αὐτή πάντοτε, καί ὑπό συνθήκας εὐνοϊκάς, καί ὑπό περιστάσεις δυσμενεῖς, μάλιστα δέ ὑπό τοιαύτας, διά πολλῶν κόπων καί μόχθων καί θυσιῶν, διεφύλαξεν ἄσβεστον τήν δᾴδα τῆς πατρῴας Παιδείας, τῆς «πολλῶν χρημάτων τιμιωτέρας», παραλλήλως πρός τόν πυρσόν τῆς πίστεως καί τῆς εὐσεβείας. Καί ἔπραξε τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, διότι γνωρίζει «τῆς παιδείας τήν δύναμιν πρός ὅσα ἐστί λυσιτελής», ἵνα κατά Βασίλειον τόν Μέγαν εἴπωμεν.

Διό καί ἡ Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία τιμᾷ κατ᾽ ἔτος ὑπό τούς θόλους τοῦ Πανσέπτου Πατριαρχικοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, κατά τήν ἐκκλησιαστικήν τάξιν, ἐν πανηγυρικῇ χοροστασίᾳ τῆς ἡμετέρας Μετριότητος μετά τῆς σεπτῆς ἐκεῖσε Ἱεραρχίας τοῦ Θρόνου, ἀπό κοινοῦ τήν ἱεράν μνήμην τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καί τήν μετ᾽ αὐτῆς ἀδιασπάστως συναπτομένην ἑορτήν τῶν Γραμμάτων. Μετά τήν τέλεσιν τῆς Θείας Λειτουργίας, ψάλλεται Πατριαρχικόν τρισάγιον ὑπέρ ἀναπαύσεως τῶν ψυχῶν τῶν προαπελθόντων λειτουργῶν τῆς παιδείας εἰς τήν καθ᾽ ἡμᾶς Πατριαρχικήν Μεγάλην τοῦ Γένους Σχολήν καί εἰς τά λοιπά ἐκπαιδευτήριά μας ἐν τῇ Πόλει τοῦ Κωνσταντίνου. Ἐν συνεχείᾳ δέ ἀκολουθεῖ ἐπίσημος δεξίωσις εἰς τήν Αἴθουσαν τοῦ Θρόνου, ὅπου ἐν μέσῳ τῶν διδασκάλων καί τῶν μαθητῶν τῆς Ὁμογενείας μας, ἡ ἡμετέρα Μετριότης καί ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐφορείας τῆς Μεγάλης Σχολῆς τιμῶμεν ὅλους τούς ἐκπαιδευτικούς, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι, διά τῆς μεταδόσεως τῶν φώτων τῆς παιδείας, ὁδηγοῦν τόν νέον ἄνθρωπον εἰς τήν οἰκείωσιν τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ προσώπου. Ἡ παιδεία τῆς Πόλεως ἀνέκαθεν προσπαθεῖ νά μεταδώσῃ εἰς τήν μαθητιῶσαν νεολαίαν μας τήν ὑψηλήν περί ἀνθρώπου ἰδέαν, τήν διαποτιζομένην ἀπό τά νάματα τῆς εὐαγγελικῆς ἀληθείας, καί νά καταστήσῃ ἕνα ἕκαστον ἐκ τῶν μαθητῶν μας, ὡλοκληρωμένην προσωπικότητα.

Καί ὑπῆρξαν μέν ἀπύλωτα στόματα ἐπιπολαίων ἤ ἐμπαθῶν κριτῶν, πάλαι τε καί ἐπ᾽ ἐσχάτων, τά ὁποῖα διετύπωσαν τήν βαρεῖαν μομφήν κατά τῆς Ἐκκλησίας γενικῶς, ὅτι κατά τούς παρελθόντας αἰῶνας ὁ δεσποτισμός αὐτῆς, ὁμοῦ μέ τόν αὐταρχισμόν τοῦ κράτους, ἦταν ἡ πρωτίστη τῶν αἰτιῶν, ἕνεκα τῶν ὁποίων οὐδεμία πρόοδος ἐν ταῖς ἐπιστήμαις ἐγένετο. Πλήν, διά τούς ψυχραίμους καί ἀντικειμενικῶς κρίνοντας τά πράγματα, δέν ἔπταιεν ἡ Ἐκκλησία, ἀλλά ἡμάρτανον οἱ καιροί. 

Ἡ Ἐκκλησία, ἀντιθέτως πρός τάς τοιαύτας συκοφαντίας, ἐστάθη πάντοτε εἰς τό πλευρόν καί συνεπορεύθη μετά τῆς Παιδείας, διότι εὕρισκεν εἰς αὐτήν πολύτιμον βοηθόν εἰς τήν ἐκπλήρωσιν τῆς σωτηριώδους ἀποστολῆς της· καθ᾽ ὅσον ὁ σκοπός τῆς κλήσεώς μας, δηλαδή ἡ ὁμοίωσίς μας πρός τόν Θεόν, δέν ἐπιτυγχάνεται «ἄνευ γνώσεως. Ἡ δέ γνῶσις ἐκ διδαγμάτων». Τά δέ διδάγματα εἶναι ἔργον τῶν λειτουργῶν τῆς Παιδείας.

Γνωρίζει ἡ Ἐκκλησία πόσον δυσχερές εἶναι τό ἔργον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, ὄχι μόνον διότι εἶναι «δυσάγωγον πρός ἀρετήν τό γένος τῶν ἀνθρώπων», ἀλλά καί διότι ἡ κοινωνία δέν ἀναγνωρίζει πολλάκις τήν προσφοράν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ καί ἤ τόν ποτίζει τό κώνειον τῆς ἀγνωμοσύνης ἤ τόν ἀδικεῖ ἀποστεροῦσα αὐτόν τῶν ἀπαραιτήτων μέσων πρός ὅσον ἔνεστι τελεσφορωτέραν ἄσκησιν τοῦ ὑπουργήματος αὐτοῦ. Σήμερα ἰδιαιτέρως πού ζοῦμε σέ ἕνα κόσμο ἐν κρίσει καί ἀγωνίᾳ καί πού ἀρχές, ἀξίες καί ἰδανικά αἰώνια τίθενται ἐν ἀμφιβόλῳ ἤ καί ἀπροκαλύπτως περιφρονοῦνται, τό ἔργο τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ καθίσταται δυσχερέστερο καί ὑπευθυνότερο. Διότι ἀπαιτεῖ περισσότερο θάρρος, ἀγωνιστικότητα καί ἐπιμονή. 

Λοιπόν, ἀδελφοί καί τέκνα, παρ᾽ ἡμῖν δέν ὑπάρχει χωρισμός Ἐκκλησίας καί Παιδείας, ἀλλά συμπλήρωσις ἀλλήλων καί συμπόρευσις. Τό σχολεῖον εὑρίσκεται ἐντός τοῦ αὐλογύρου τῆς Ἐκκλησίας. Ἐπί πολλούς αἰῶνας, μετά τήν προσχολικήν ἀγωγήν εἰς τά γόνατα τῆς μητρός, οἱ πρῶτες σχολικές τάξεις ἦσαν οἱ νάρθηκες τῶν ἐκκλησιῶν καί τά κελλιά τῶν πεπαιδευμένων μοναχῶν καί φλογεροί κληρικοί, περιερχόμενοι «πᾶσαν πόλιν καί χώραν», ἐδίδασκον, ἐκήρυττον, ἐνίσχυον, ἄνοιγον σχολεῖα καί ἀναπληροῦσαν τά ἐλλείποντα τῆς παιδείας τοῦ Γένους. Εἰς τήν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν τό πρῶτον βιβλίον ἦταν τό Ψαλτήριον. Ἡ ἀνάγνωσις ἐγίνετο μέ ρυθμόν καί ψαλμόν, τοῦτο δέ, κατά τάς συστάσεις τῶν χριστιανῶν παιδαγωγῶν, διά νά εἶναι εὐχάριστος ἡ διδασκαλία, ἀφοῦ ἡ ψαλμωδία εἶναι «γαλήνη ψυχῶν, βραβευτής εἰρήνης, φιλίας συναγωγός καί νηπίοις ἀσφάλεια». Δι᾽ αὐτό, εἰς τήν Καππαδοκίαν ἐγίνετο χρῆσις τοῦ ρήματος «ψαλίσκω» ἀντί τοῦ «φοιτῶ εἰς τό σχολεῖον».

Καί σήμερα ὁ διδάσκαλος πρέπει νά δεικνύῃ ἀληθινή ἀγάπη πρός τούς μαθητάς του. Τότε καί μόνον τότε θά ἀγαπηθῇ ὑπ᾽ αὐτῶν. Ὁ Ἅγιος καί σοφός Προκάτοχός μας Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέγει ἐπί τοῦ προκειμένου: «Οὐδέν οὕτω πρός διδασκαλίαν ἐπαγωγόν, ὡς τό φιλεῖν καί φιλεῖσθαι». Ἀντιλαμβανόμενος ὁ μαθητής ὅτι ἀγαπᾶται ὑπό τοῦ διδασκάλου, θά γεμίσῃ ἀπό εὐγνωμοσύνη καί ἐμπιστοσύνη πρός αὐτόν. Καί τότε ὁ διδάσκαλος θά δυνηθῇ νά διαπλάσῃ εὐχερῶς τόν μαλακόν κηρόν πού εἶναι ἡ ψυχή τοῦ μαθητοῦ του, τῶν νεαρῶν μας βλαστῶν, πρός τούς ὁποίους ἐπιθυμοῦμε τώρα νά ἀπευθυνθοῦμε.

Ἀγαπητά μας παιδιά, στά πρόσωπα καί στά μάτια σας ἀτενίζουμε τό μέλλον τοῦ Γένους! Σᾶς παρακαλοῦμε νά μή λησμονῆτε ὅτι ἡ γνῶσις καί ἡ ἀληθής ἐπιστήμη δέν ἔχουν νά φοβηθοῦν τίποτε ἀπό τήν πίστι στόν Θεό, ἀλλά ἀντιθέτως σέ αὐτήν βρίσκουν τό πλήρωμα καί τήν ὁλοκλήρωσί τους. Σᾶς τό λέγουμε αὐτό μέ ὅλη μας τήν πατρική ἀγάπη, διότι γνωρίζουμε ὅτι ὑπάρχουν πολλές σειρῆνες, οἱ ὁποῖες σᾶς καλοῦν πρός ἄλλες κατευθύνσεις, μέ δελεαστικά συνθήματα καί μέ ἀπατηλές ὑποσχέσεις. Καί ὅταν παρασυρθῆτε καί τίς ἀκολουθήσετε, ἀπογοητεύεσθε γρήγορα ἤ, δυστυχῶς, ἀργά καί ἐπιστρέφετε πάλι στήν ἀφετηρία, ὅμως «μέ καταματωμένα τά φτερά», ὅπως θά ἔλεγε ὁ ποιητής.

Μείνετε, λοιπόν, σταθεροί στήν πίστι τῶν πατέρων μας, μέ τήν ὁποία ἐκεῖνοι ἐμεγαλούργησαν καί ἐδόξασαν τό Γένος μας. Μείνετε πλησίον τοῦ καλοῦ καί καθ᾽ ὅλα ἀξίου Ποιμενάρχου σας, τοῦ ἁγίου Θεσσαλονίκης, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀγαπᾷ καί δεικνύει ἐμπράκτως τό ἀνύστακτο ἐνδιαφέρον τοῦ ἰδίου προσωπικῶς, ἀλλά καί τῆς Ἐκκλησίας πρός ἐσᾶς. Ἐμπνευσθῆτε ἀπό τό παράδειγμα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν⋅ μέ τήν πεποίθησι ὅτι ἡ «ἱστορία εἶναι ἀέναος κίνησις, εἶναι πρόκλησις συνεχής, εἶναι στίβος ἀγώνων. Δέν χρειάζεται νά εἶσαι ἀπαραιτήτως Ὑπερδύναμις διά ν᾽ ἀποκτήσῃς αὐτό πού σοῦ πρέπει, αὐτό πού ἐπιθυμεῖς, φθάνει ν᾽ ἀγωνισθῇς νομίμως», λέγει σύγχρονος στοχαστής. Καί ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἔγραφε ὅτι «οὐδεὶς στεφανοῦται, ἐὰν ,μὴ νομίμως ἀθλήσῃ» (Β´ Τιμ. β´, 5).

Ἀγωνισθῆτε, λοιπόν, νομίμως, ἀγαπητοί μας νέοι καί νέες, καί στίς σπουδές, ἀλλά καί στή ζωή σας ὁλόκληρη, γιά νά ἐπιτύχετε, γιά νά στεφανωθῆτε. Καί ἐάν ὁ ἀγώνας σας εἶναι ἐνίοτε τραχύς καί δύσκολος, μή λησμονῆτε ὅτι τά δύσκολα εἶναι γιά τούς γενναίους!

Ὁ Κύριος, ταῖς πρεσβείαις τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, εἴθε νά εἶναι μετά πάντων ὑμῶν, τῶν θεραπόντων καί λειτουργῶν τῆς παιδείας, καί μετά τῆς προσφιλεστάτης μαθητιώσης νεολαίας, ὥστε νά ἀναδειχθῇ ἄξιος συνεχιστής τοῦ λαμπροῦ παρελθόντος τοῦ Γένους μας καί ὁραματιστής ἑνός ἐλπιδοφόρου μέλλοντος. Γένοιτο!

______

Φωτό:Νίκος Παπαχρήστου